วันพฤหัสบดีที่ 19 พฤษภาคม พ.ศ. 2554

ระบบคุณธรรม(Merit system) VS ระบบอุปถัมภ์(Partronage System)

 Merit system หรือ ระบบคุณธรรม นั้นเกิดขึ้นจากการที่ผู้ปกครองได้โดยอาศัยอำนาจสิทธิขาดประกอบกับหลักธรรมของผู้บังคับบัญชาแต่ละคน ซึ่งนำไปสู่การบริหารงานเพื่อประโยชน์ของคนเพียงจำพวกใดจำพวกหนึ่ง รวมไปถึงการใช้อำนาจในเลือกคัดเลือกบุคคลเข้ารับ บรรจุ ตำแหน่ง โดยไม่ได้คำนึงถึงความสามารถของบุคคล ก่อให้เกิดการใช้ตำแหน่งแสวงหาอำนาจ เกิดความไม่มั่นคงและไร้ประสิทธิภาพ   ซึ่งการจัดการบริหารงานบุคคลตามระบบคุณธรรมมีความมุ่งหมายที่จะให้ข้าราชการได้ปฏิบัติงานอย่างมีประสิทธิภาพมากที่สุด เพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์ของรัฐในการเอื้ออำนวยบริการเพื่อประโยชน์ของประชาชน
       
โดยการบริหารงานบุคคลโดยยึดหลัก ระบบคุณธรรมนั้น มีแนวคิดที่ยึดเป็นหลักเกณฑ์ในการปฏิบัติ 4 ประการคือ
  
 1. หลักความเสมอภาค (Equality)
  2. หลักความสามารถ (Competence)
  3. หลักความมั่นคง (Security)
  4. หลักความเป็นกลางในทางการเมือง(Political neutrality)
   
ประโยชน์ของการบริหารบุคคลโดยใช้ Merit System
1. เป็นการส่งเสริมเกียรติภูมิของข้าราชการหรืออาชีพรับราชการ ทำให้งานราชการได้รับความสนใจจากผู้
    มีความรู้ความสามารถสูง ราชการก็จะได้คนดีเข้ามาทำงาน

2. สนับสนุนแนวคิดและแนวทางปฏิบัติตามระบอบประชาธิปไตย โดยการเปิดโอกาสให้ประชาชนทั่วไปผู้
     มีความรู้ความสามารถ ได้มีสิทธิเท่าเทียบกันในการสอบแข่งขันเข้ารับราชการ

3. ให้ความคุ้มครองแก่ข้าราชการเพื่อให้มีความมั่นคงในการรับราชการ

4. ส่งเสริมให้ข้าราชการทำงานไปได้ด้วยดีเนื่องด้วยตระหนักถึงความเป็นธรรมที่ตนได้รับจากการทำงาน 

ระบบอุปถัมภ์ ระบบตรงข้ามกับ ระบบคุณธรรม?

ระบบอุปถัมภ์  (Patronage System) หรือบางคนเรียกว่า ระบบเน่า

หนอนชอนไช ซึ่งดูจะตรงข้ามกับระบบคุณธรรมนั้นยังมีชื่ออื่นที่มีความ

หมายใกล้เคียงกัน เช่น ระบบเล่นพรรคพวก (Spoils System) 

ระบบเลือกที่รักมักที่ชัง(Favoritismระบบวงศาคณาญาติ (Nepotism)

         ระบบเหล่านี้เป็นระบบที่ไม่ยึดถือหลักเกณฑ์ของระบบคุณธรรม

แต่จะยึดถือความพึงพอใจของบุคคลที่ใช้ระบบเป็นสำคัญ มิได้คำนึง

ความเสมอภาค ความรู้ความสามารถ ความมั่นคง และความเป็น

 กลางทางการเมือง  จึงอาจกล่าวได้ว่ามีลักษณะตรงข้ามกับระบ

คุณธรรม

     อย่างไรก็ตาม  การเข้าใจระบบอุปถัมภ์เป็นเพียงระบบที่ก่อให้เกิด

เน่าหนอนชอนไชในองค์การ และก่อให้เกิดผลเสียแก่ระบบราชการ

เสมอไปก็จึงจะดูคลาดเคลื่อนเกินไป

กล่าวคือ ระบบอุปถัมภ์ สามารถเป็นอุปกรณ์หรือส่วนเสริมของระบบคุณธรรมได้ เพื่อให้การบริหารราชการเรียบร้อยสมบูรณ์ขึ้นได้เช่น 

 1. การทำให้เกิดการคัดเลือกบุคลากรเข้ารับราชการในระดับสูง หรือบรรจุในแนวข้าง(Lateral entrance) เพราะระบบคุณธรรมจะเริ่มบรรจุบุคคลในระดับต่ำแล้วค่อยๆเลื่อนขึ้นไปเป็นระดับสูง 

  2. การสนับสนุนจากทางภาคการเมือง ช่วยทำให้การบริหารงานประจำทำไปได้อย่างราบรื่นยิ่งขึ้น

  3. เนื่องด้วยบริบทของการบริหารงานยุคใหม่ จึงทำให้การบริหารราชการมีแนวทางไปในทางบริหารงานธุรกิจมากขึ้นเพื่อเพิ่มผลิตผล การใช้การปฏิบัติตามระบบคุณธรรมในบางครั้งจึงเป็นการล่าช้า เช่นการตั้งคณะกรรมการขึ้นมาเพื่อตรวจสอบคัดคนตามระบอบคุณธรรม

       ในระบบราชการของไทยนั้นมีหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับระบบคุณธรรมที่เห็นได้ชัดเจนนั่นก็คือ

สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน หรือ สำนักงาน ก.พ. นั่นเอง ซึ่งสำนักงานนี้ได้กล่าวไว้อย่าง

ชัดเจนถึงพันธกิจของตนเองว่า พิทักษ์ระบบคุณธรรมในราชการพลเรือน เสริมสร้างมโนสุจริตและ

ความโปร่งใสในการปฏิบัติราชการที่มุ่งเน้นประโยชน์ส่วนรวม

      ทั้งนี้ทั้งดูได้จาก วิธีการคัดเลือกบุคลากรเข้าทำงานของข้าราชการในการบรรจุเข้ารับตำแหน่งทางราชการ ระเบียบกฎเกณฑ์และระเบียบวินัยทางราชการตลอดจน ระบบรักษาคุณธรรมที่มีอยู่ในสำนักงาน ก.พ
         สถานการณ์ปัจจุบัน  สังคมมีความยุ่งยากและหลากหลายมากขึ้น  ข้อมูลข่าวสารรวดเร็วขึ้นจนบางครั้งภาคราชการอยู่ในฐานะเป็นผู้ตาม  สำนักงาน ก.พ. เห็นว่าควรมีอนุกรรมการวิสามัญ (อ.ก.พ.)  ที่ทำหน้าที่เข้าไปอุดช่องว่างที่กฎหมายเข้าไปไม่ถึง     และแม้ว่าปัจจุบันจะมีคณะกรรมการวินิจฉัยเรื่องร้องทุกข์ทำหน้าที่ลักษณะนี้ด้วย        แต่ก็ยังมีอีกหลายเรื่องที่ต้องมีการพิจารณาข้อกฎหมายว่าจะรับเรื่องได้หรือไม่เสียก่อน  หากติดขัดหรือจำกัดด้วยข้อกฎหมาย  ก็จะไม่สามารถพิจารณาถึงข้อเท็จจริงอันเป็นเหตุแห่งความทุกข์ของข้าราชการได้
    
    
บรรณานุกรม

Frances Gottfried, The Merit System and Municipal Civil Service : A Fostering of Social Inequality, Greenword Press, London, 1988
Willy McCourt, Public Appointments: from Patronage to Merit, University of Manchester
สร้อยตระกูล อรรถมานะ, สาธารณบริหารศาสตร์, กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2533
ปรีชา นิศารัตน์, การปรับปรุงประสิทธิภาพการดำเนินการทางวินัยข้าราชการพลเรือน , 2543
สำนักงาน ก.พ., http://www.ocsc.go.th
US Merit Systems Protection Board, http://www.mspb.gov
www.wikipedia.com

 ที่มา : ธนธัช ขุนเมือง 

ไม่มีความคิดเห็น:

แสดงความคิดเห็น